Sector
  • Po
  • Vmbo onderbouw
  • Havo onderbouw
  • Vwo onderbouw
  • Gymnasium onderbouw
Vakinhoud
  • Vakoverstijgende inhouden en vaardigheden
Leerplankundig thema
  • 21e eeuwse vaardigheden
  • Digitale geletterdheid
  • Computational thinking
  • Leermiddelen
  • Creativiteit
  • Samenwerken
  • Kritisch denken
Trefwoorden
  • Voorbeeldmaterialen

Voorbeeldmaterialen computational thinking

18-7-2017

​SLO ontwikkelt samen met leraren basis- en voortgezet onderwijs voorbeeldmaterialen voor computational thinking. Deze voorbeeldmaterialen sluiten aan op het voorbeeldmatig leerplankader voor computational thinking.

Een aantal schoolbesturen in het primair onderwijs heeft een leerlijn programmeren ontwikkeld voor het basisonderwijs. Ze deden dit met behulp van SLO, en werden ondersteund door de PO-Raad en Kennisnet. De leerlijn programmeren gaat uit van het voorbeeldmatig leerplankader computational thinking.

Een ander sprekend voorbeeld is Olaf de sandwichrobot, een filmpje dat in beeld brengt hoe je in de klas op eenvoudige manier kinderen laat nadenken over stappen in een proces, nauwkeurige instructies, volgorde en daarmee algoritmes.

Kennisnet heeft een workshop Computational Thinking ontwikkeld voor leraren. Hierin wordt uitgelegd wat Computational Thinking is en wat het belang is voor het onderwijs.

Heeft u zelf materialen ontwikkeld die (grotendeels) overeenkomen met het voorbeeldmatig leerplankader en wilt u deze delen met anderen? Neem dan contact met ons op!​​​

Daarnaast zijn lesmaterialen van uitgevers en andere instanties geïnventariseerd. Dit overzicht staat hieronder.


 

Titel-uitgever-jaar van uitgave

Doelgroep-leerjaar

Korte samenvatting

Bee-bot en Blue-bot
Do-it@school

 

PO 1-8

Vloerrobot die geschikt is om door middel van programmeren een doel te laten bereiken. De robot kan tot maximaal 40 stappen onthouden. Los te gebruiken of in combinatie met een speelmat. Door Edubot zijn bij de robots opdrachtenkaarten ontwikkeld die vrij te gebruiken zijn. Er zijn onder andere kaarten voor onderbouw, middenbouw en bovenbouw.

Door Cubiss is bij de Bee-Bot voor de onderbouw PO (groep 1-2) een lespakket rondom ontluikend lezen en programmeren ontwikkeld: Botje Bij. Zie: handleiding.

Bendoo Box
2014

PO 7-8
VO 1-2

Pakket om leerlingen vertrouwd te maken met de werking van techniek, computer en programmeren. De Bendoo Box is gebouwd rondom de minicomputer Raspberry Pi 2. Leerlingen gaan aan de slag met hardware, software, programmeren (Minecraft en Scratch) en websites bouwen op een creatieve en laagdrempelige manier, waarbij het experimenteren en delen van kennis centraal staan. Zie: Ingekorte handleiding

Bomberbot
2015

PO 3-8

Online platform voor het geven van programmeerlessen in het basisonderwijs. Doel is kinderen te helpen een computationele denkwijze te ontwikkelen, die bij iedere programmeertaal van belang is.

Het platform biedt onder andere (gratis te downloaden) lessen, games en een dashboard voor de leerkracht.

​Code Avengers
2016
​PO 5-8
VO
Lesmateriaal en cursussen om websites, games en apps te leren programmeren. Met specifiek gedeelte voor leraren.

​Code Karts
Edoki Academy
2017

​PO 1-4​App waarbij de leerlingen een route voor de auto moeten 'programmeren'. Bevat levels met oplopende moeilijkheidsgraad.

Code Studio
Code.org

PO 1-8
VO 1-2

Online cursussen programmeren gemaakt door Code.org. Van cursussen voor beginners tot JavaScript Tools voor het VO. Bevat zowel oorspronkelijke lessen in het Engels als vertaald Nederlandstalig lesmateriaal.

Leerlingen kunnen er ook zelf mee aan de slag.

CodeCombat
2014-2016

PO 5-8
VO 1-6

Online platform waarmee leerlingen leren programmeren door het spelen van een spel. Vanaf het eerste level wordt gebruik gemaakt van getypte code. De kant-en-klare programmeerlessen zijn beschikbaar in JavaScript, Python en (binnenkort) Java. CodeCombat is een open source project ontwikkeld in het Engels. Er wordt gewerkt aan (Nederlandse) vertalingen.  

Codekinderen
Stichting Mijn Kind Online
2014

 

PO 3-8

Website met (gratis te downloaden) lesmateriaal voor digitale geletterdheid en programmeren.

De website is bestaat uit drie onderdelen:
- Unplugged: leerlingen leren hoe programmeren werkt, zonder gebruik te maken van een computer.
- Maken: leerlingen gebruiken 'gewone' objecten en maken die vervolgens interactief of maken animatiefilmpjes of apps; ze leren dat programmeren een vaardigheid is die je in staat stelt iets te bedenken en zelf te maken.
- Programmeren: aan de hand van opdrachten programmeren leerlingen door middel van het schrijven van code.

CodeKlas
BoekTweePuntNul
2015

PO 1-8
VO 1-2

Inspiratieboek over programmeren met kinderen voor leraren en ouders van kinderen in basis- en voortgezet onderwijs. Bij acht thema's (zoals robots, games en websites) wordt achtergrondinformatie gegeven en worden tools beschreven waarmee direct aan de slag kan worden gegaan. Ook wordt een aanzet gegeven tot een leerlijn programmeren.

​Codestarter
2017
​PO 4-8

​Website over programmeren, gericht op kinderen. Met (les)activiteiten, informatie en links naar uitstapjes. Codestarter is een initiatief van NEMO Science Museum en Platform Bèta Techniek.

CodeUur
FutureNL
​PO 7-8Gratis CodeUur gastles in groep 7 of 8 door een vrijwillige professional uit het bedrijfsleven. Op de website is ook lesmateriaal te vinden dat kan worden gebruikt.

Codewise, programmeren voor leerlingen
ProWise Codeklas/BoekTweePuntNul
2016

PO 6-8

Kaartspel en programmeertool om leerlingen op een interactieve manier de beginselen van het programmeren bij te brengen.

Met het kaartspel kunnen leerlingen 'elkaar programmeren'. Met de programmeertool in Prowise Presenter kunnen leerlingen een digitale route programmeren. Voor de leerkracht is een lesbrief met uitleg en lessuggesties te downloaden

Codingkids.nl
2016
​PO 4-8​Leren programmeren voor kinderen. Lesmateriaal om aan de slag te gaan met onder andere Rasperry Pi, mBot, Sparki, Arduino en Scratch.

De Creatieve Code
MU & Partners
2017

 

PO 6-8
VO 1-3

Leerlijn creatief programmeren die leerlingen bewust maakt van de code waaruit onze digitale wereld is opgebouwd, gecombineerd met kunst. Samen met kunstenaars worden programmeertalen ontdekt en toegepast, met kunstwerken als eindresultaat. Programma's en tools die aan bod komen zijn onder andere: Scratch, Snap, Processing, Arduino en LEGO Mindstorms. Het lesmateriaal is deels digitaal en deels unplugged.

CS Unplugged
Informatica zonder draadjes
2012-2016

PO 4-8

Lessen met activiteiten en werkbladen. Nederlandse editie. Voor educatieve doeleinden gratis te downloaden. De lessen kunnen gebruikt worden in verdiepings- en uitbreidingsprogramma's of in het reguliere lesprogramma van de basisschool. Twee boeken:

Deel I, II, II

Deel IV, V, VI

​Cubetto
Heutink; De Rolf Groep
2017
​PO 1-2​Houten robot ('Cubetto') waarmee kinderen vanaf 3 jaar spelenderwijs leren programmeren. Door de kleurrijke blokken in het speelbord te plaatsen, laten kinderen de Cubetto de door hen bepaalde route rijden. Inclusief handleiding en verhaalboekje. Ook verkrijgbaar bij De Rolf Groep.

Dash en Dot
Codevaardig
2016

PO 1-8

Lespakket programmeren voor het basisonderwijs opgebouwd rondom twee robots die te gebruiken zijn met vier speciaal ontwikkelde apps (Go, Path, Blockly en Xylo). De lagere groepen besturen Dash als een op afstand bestuurbare auto en leren spelenderwijs enkele basisconcepten. De oudere leerlingen gaan aan de slag met de app Blockly, waarbij codeblokjes als in een legpuzzel aan elkaar geklikt worden om een programma te maken.

Earlyrobots.com
Earlyrobots
​PO 4-8​Divers pakket van lesmaterialen om met kinderen in het primair onderwijs te gaan programmeren.

Eduapp

 

PO
VO

Lijsten met apps en lesideeën voor programmeren.
Mogelijke geschikte apps: Box Island, Cargo-Bot, Daisy the Dinosaur, Hopscotch, Kodable, Lightbot, Move The Turtle, SoloLearn, Swift Playgrounds, Tynker.

Educatief met Arduino
Maak zelf techniek
Vives en Bendoo Box
2017

​PO 6-8
VO
​Pakket met (les)materiaal inclusief Arduino Nano-compatible microcomputer. Leren programmeren en omgaan met technologie. Projectboek met 25 projecten en vijf leskaarten (zoals: maken van een verkeerslicht, kleine piano of alarm).

Enigma
Stichting ENIGMA Online
2013

 

H V 4-6

Online methode informatica voor bovenbouw havo/vwo bestaande uit een database met leermateriaal. Het leermateriaal is verdeeld in een Kern, Verdiepings- en een Examenprogramma. Naast de vaste onderwerpen biedt Enigma ook aanvullende modules, bijvoorbeeld over websecurity en het semantisch web.

Expeditie micro:bit
Future NL
2017

​PO 6-8Een tiental lessen om spelenderwijs te leren programmeren met de micro:bit. Scholen die deelnemen hebben twintig Digi-klooikoffers met twintig micro:bits ontvangen. In LessonUp staat een lesplan.

Fundament Informatica voor de bovenbouw
Instruct
2002-2012

H V 4-6

Methode informatica voor bovenbouw havo/vwo. Zowel in boekvorm als digitaal beschikbaar. Zeven modules basisstof: informatica, hardware, software, softwareontwikkeling, datacommunicatie, projectmanagement en databases. Bij elke module is extra verdiepingsstof met onderwerpen zoals compressie, DBMS, Arduino, draadloze netwerken, cryptografie. Voor het onderdeel programmeren zijn diverse programmeermodules (PHP7 & MySQL, HTML5 & webdesign).

GameMaker
Yoyogames
​PO 7-8
VO
Ontwerpen van spellen met het programma GameMaker. Informatie voor het onderwijs op Nederlandse GameMaker Community.
​GoTo leerlijn
Studio Tast
2017

PO 6-8
VO 1-3

GoTo is een tekenrobot om zelf interactieve kunst te creëren. De GoTo leerlijn bestaat momenteel uit drie levels. Nadat de lessen zijn gevolgd kun je zelf aan de slag met GoTo en de specifieke programmeertaal (Scratch, Processing of Pyhton). GoTo is ook onderdeel van De Creatieve Code.
Hello Ruby
Een avontuurlijk sprookje over programmeren
Nieuwezijds
2016
​PO 2-5​Boek waarbij in verhaalvorm de principes van programmeren aan de orde komen, zoals grote problemen opdelen in kleine problemen, patronen herkennen, stap-voor-stap plannen maken en buiten de kaders denken. Met activiteiten en knutselprojecten die zonder computer uitgevoerd kunnen worden. Enkele voorbeeldactiviteiten.

Lego WeDo 2.0
Heutink

 

PO 5-7

Constructieset waarmee leerlingen eenvoudige LEGO modellen kunnen bouwen en deze programmeren via de computer. De nieuwe WeDo 2.0 set bevat een ander interface blokje, nieuwe modellen en nieuwe sensoren en motoren. Downloads van: bouwinstructie en programma voor hijskraan, reuzenrad, huis en auto en opdrachtkaarten.

Lego Mindstorms
Heutink

PO 7-8
VO 1-2

Een programmeerbaar LEGO-blok (EV3-steen), dat zelfstandig een programma kan uitvoeren. Met een computer ontwerpen de leerlingen zelfstandig via een grafische programmeeromgeving hun programma en dat laden ze in. Daarna voert de Mindstorms EV3 de opdrachten uit. Met gratis te downloaden werkbladen met gebruiksaanwijzing voor de bediening van de EV3.

Levend Programmeren
Levend Programmeren Communituy
2016
​PO 5-8​Gratis te downloaden materiaal om met kinderen het Levend Programmeren spel te spelen. Met handleiding voor de spelleider.

Lyceo CodeKlas
Lyceo

VO 1-2​Leren programmeren op middelbare scholen. Volledig verzorgd inhoudelijk programma​ voor onderbouw vmbo-t, havo en vwo. Kan als projectweek of als keuzevak. Momenteel worden twee CodeKlassen aangeboden: Games maken in processing en Robots en slimme apparaten.
Mikkie Maker
Cubiss
2014
​PO 4​Bij Mikkie Maker staat het oplossen, ontwerpen, samenwerken en dichten volgens strenge regels centraal. Leerlingen van groep 4 maken een bedieningspaneel, dat via de Makey Makey een online machine kan besturen. Met algemene handleiding, twee lesbrieven en concreet materiaal.

Moway onderwijskit
CMA

 

PO 7-8
VO

Onderwijskit met benodigdheden om twee Moway robots te programmeren. Dit programmeren kan op alle niveaus: van zeer basaal tot heel geavanceerd. Er zijn allerlei programmeeropdrachten met Moway denkbaar, zoals het volgen van een lijn of het verdedigen van een territorium. Het programmeren vindt plaats via een eenvoudige programmeertool waarbij in een stroomdiagram programmaregels gegenereerd worden. De handleiding bevat een aantal uitgewerkte voorbeelden van lesactiviteiten voor het voortgezet onderwijs

Ozobot lessen
Ozobot Benelux
2017
​PO 4-8​Twee series lessen bij de kleine programmeerbare robot Ozobot: Kleur & lijn coderen en Digitaal programmeren. Met handleidingen voor leerkrachten en handleidingen en werkkaarten voor leerlingen.
Praxisbulletin 7 Maak het nou!
Uitgeverij Malmberg
2017
​PO 1-8​Themanummer rond wetenschap en technologie, programmeren, computational thinking en maken. Met uitgewerkte lessen en lessuggesties. Voor abonnees zijn bij enkele lessen aanvullende materialen te vinden op de website.
Het themanummer is tegen betaling te bestellen of gratis te downloaden op de website.

Programmeren in het PO
2016

PO 1-8

Leerlijn programmeren (als Wikiwijs arrangement beschikbaar gesteld) voor onder-, midden- en bovenbouw basisonderwijs. Het bestaat uit uitleg over basisbegrippen en principes van programmeren, doelen en activiteiten voor de leerlingen. De activiteiten zijn laagdrempelig en grotendeels 'unplugged'.

Programmeren kan je leren
Stichting Techniek Toppers
​PO 6-8​Tijdens het project leren de leerlingen stap voor stap de beginselen van het programmeren door middel van het programmeren van Robotjes. Met uitgewerkte lessen, concrete materialen, website met meer informatie en online ondersteuning.

Programmeren kun je leren Stap voor Stap
Schoolsupport
2016

 

PO 6-8
VO 1-2

Vierdelige boekenserie (incl. handleiding) waarmee leerlingen zelfstandig kennis kunnen maken met programmeren en programmeertalen.

Deel 1: algoritmes, instructies geven en debuggen met Logo en Scratch.

Deel 2: tips om sneller te kunnen werken door het gebruik van lussen, herhalingen en variabelen.

Deel 3: Scratch, Python en Sprites (de 'if'-instructies). Deel 4: maken van webpagina's in HTML en JavaScript.

In de handleiding zijn de leerdoelen beschreven, worden de belangrijkste programmeerconcepten en programmeertalen uitgelegd en zijn suggesties voor veilig internetgebruik en extra opdrachten opgenomen.

Programmeren met Python
Visual Steps
2016
​PO 5-8
VO 1-6
​Dit boek brengt de basisbeginselen van de gratis programmeertaal Python bij door te experimenteren met diverse voorbeeldprogramma’s. Nieuwe termen worden stap voor stap uitgelegd en programmeercode wordt ontleed. De hoofdstukken worden afgesloten met programmeerpuzzels.
Bij het boek is een handleiding voor docenten ontwikkeld. Deze kan na aanmelden op de docentenwebsite gedownload worden.

Programmeren voor kinderen
LANNOO
2015-2017

PO 6-8
VO 1-2

Driedelige serie boeken van Carol Vorderman over programmeren. Met achtergrondinformatie, voorbeelden, oefeningen en stap-voor-stap instructies om programma's te schrijven in Scratch en Python.

​Programming Basics
Lessen voor beginners
2012
​PO 5-8Online oefeningen waarbij kinderen ook echte code moeten schrijven in Babylscript (een variatie op de taal JavaScript).

RoboCup Junior Nederland
2017

PO 6-8
VO 1-6

Jaarlijkse competitie waaraan leerlingen (9-19 jaar) met zelfgebouwde robotjes kunnen meedoen.

RoboMind en RoboMind Academy
Research Kitchen

PO 5-8
VO

Educatieve Nederlandstalige programmeeromgeving in de nieuwe programmeertaal ROBO. Daarmee wordt de basis van logica, informatica en robotica verkend. Het doel is een robot laten bewegen.

Momenteel wordt voor basisonderwijs een driejarige leerlijn ontwikkeld. Deze les geeft hiervan een voorbeeld.

RoboMind Academy biedt diverse cursussen waaronder de gratis cursus Hour of Code.

Shadowview4kids
The Dreamery Foundation
2016

PO 1-8

Lesprogramma waarbij in de practicummodule programmeren wordt gebruikt om illegale stroperijen tegen te gaan. De basismodule (zes lessen) en practicummodule (zes lessen) voor de bovenbouw zijn beschikbaar. Voor onder- en middenbouw nog in ontwikkeling. Na inschrijving gratis te downloaden.

Scratch en Scratchweb
Stichting Scratchweb

PO 5-8
VO 1-2

Met Scratch leren leerlingen (8-14 jaar) programmeren en kunnen ze eigen interactieve verhalen, spellen en animaties maken. De creaties kunnen met anderen worden gedeeld in de online gemeenschap.

Stichting Scratchweb verzamelt en schrijft ook vrij te gebruiken lesmateriaal.

Smart life
CodeUur & Blink
2016

PO 5-8Online projectthema bij Blink Wereld over digitale vaardigheden en programmeren. In vijf lessen voor groep 5-6 en groep 7-8 worden de basisprincipes van programmeren uitgelegd en gaan leerlingen aan de slag met een speciaal ontwikkelde programmeertool (CT-3000). Bevat digibordlessen, werkbladen en bronnenboek. Materialen zijn gratis online beschikbaar na inlog.

Voor Dummies serie voor kids
BBNC Uitgevers
2016-2017

 PO 5-8

Series boeken voor kinderen waarin de vaardigheden stap voor stap worden uitgelegd. Met als titels: Robots bouwen, Programmeren, Games ontwerpen, Raspberry pi, Apps maken, YouTube filmpjes maken en Computeranimaties maken.

 

 Zie ook

 

 

Voorbeeldmaterialen ICT basisvaardighedenhttp://curriculumvandetoekomst.slo.nl/21e-eeuwse-vaardigheden/digitale-geletterdheid/ict-basisvaardigheden/voorbeeldmaterialenVoorbeeldmaterialen ICT basisvaardigheden42733aspx0x010100C568DB52D9D0A14D9B2FDCC96666E9F2007948130EC3DB064584E219954237AF390041811730C000416E82883467D78389120041811730C000430EB6EDE384DFD511070030E4F99CDB271C4BA03B601BFE6D7C0ASLO ontwikkelt samen met leraren basis- en voortgezet onderwijs voorbeeldmaterialen voor ICT-basisvaardigheden. Daarnaast zijn lesmaterialen van uitgevers en andere instanties geïnventariseerd.
Voorbeeldmaterialen informatievaardighedenhttp://curriculumvandetoekomst.slo.nl/21e-eeuwse-vaardigheden/digitale-geletterdheid/informatievaardigheden/voorbeeldmaterialenVoorbeeldmaterialen informatievaardigheden42740aspx0x010100C568DB52D9D0A14D9B2FDCC96666E9F2007948130EC3DB064584E219954237AF390041811730C000416E82883467D78389120041811730C000430EB6EDE384DFD511070030E4F99CDB271C4BA03B601BFE6D7C0A​SLO ontwikkelt samen met leraren basis- en voortgezet onderwijs voorbeeldmaterialen voor informatievaardigheden. Daarnaast zijn lesmaterialen van uitgevers en andere instanties geïnventariseerd.
Voorbeeldmaterialen Mediawijsheidhttp://curriculumvandetoekomst.slo.nl/21e-eeuwse-vaardigheden/digitale-geletterdheid/mediawijsheid/voorbeeldmaterialenVoorbeeldmaterialen Mediawijsheid42745aspx0x010100C568DB52D9D0A14D9B2FDCC96666E9F2007948130EC3DB064584E219954237AF390041811730C000416E82883467D78389120041811730C000430EB6EDE384DFD511070030E4F99CDB271C4BA03B601BFE6D7C0ASLO ontwikkelt samen met leraren basis- en voortgezet onderwijs voorbeeldmaterialen voor mediawijsheid. Daarnaast zijn lesmaterialen van uitgevers en andere instanties geïnventariseerd.
Voorbeeldmaterialen digitale geletterdheidhttp://curriculumvandetoekomst.slo.nl/21e-eeuwse-vaardigheden/digitale-geletterdheid/ict-basisvaardigheden/voorbeeldmaterialen-digitale-geletterdheidVoorbeeldmaterialen digitale geletterdheid42735aspx0x010100C568DB52D9D0A14D9B2FDCC96666E9F2007948130EC3DB064584E219954237AF390041811730C000416E82883467D78389120041811730C000430EB6EDE384DFD511070030E4F99CDB271C4BA03B601BFE6D7C0AOp basis van de voorbeeldmatige leerplankaders van digitale geletterdheid zijn voorbeeldmaterialen verzameld voor de digitale vaardigheden. Het gaat hierbij om lessen, lessenseries en methodes die aansluiten op de inhouden en doelen.